मला वृद्ध व्हायचंय.

          

         

            ज्या वयात प्रश्न पडायचे (म्हणजे बालपण), त्या वयाला कधीच मागे टाकून ज्या वयात प्रश्न उभे राहतात त्या वयात (म्हणजे मध्यमवयीन वयात) मी माझं व्यवस्थित बस्तान मांडून निवांत झाल्यावर एक जुनाच प्रश्न स्वतःला विचारला. तुला कोण व्हायचंय, बालक, तरुण की वृद्ध? आणि आतून उत्तर आलं..मला वृद्ध व्हायचंय. गोंधळात ना? मला खरंच वृद्ध व्हायचंय. पण, वृद्ध म्हणजे म्हातारा नवे बरंका!

         नाही कळलं? चला, मग जरा सविस्तर सांगतो. उत्क्रांतीवादातील प्रसिद्ध वाक्प्रचार आहे, Survival of the fittest. शरीर कमकुवत होऊन त्याचा अंत होणे म्हणजे म्हातारपण. पण त्याबरोबरच ऊर्जेचा एक नियम आहे. ऊर्जा कधीही नष्ट होत नाही तर, ती रूपांतरित (Transform) होते. अगदी तसंच आयुष्यभराच्या अनुभवाचं सुदृढ व्यक्तिमत्त्वात आणि सकस ज्ञानात ट्रान्सफॉर्मेशन होणं म्हणजे वृद्धत्व. 

         महत्त्वाचं हे आहे की, मनाने आपण काय निवडतो म्हातारपण की वृद्धत्व? जमिनीवर पडून कुसलेली कैरी, म्हणजे म्हातारपण. तर, लोणच्याच्या रूपाने मुरलेली कैरी, म्हणजे वृद्धत्व. संध्याकाळी मावळत चाललेला सूर्य, म्हणजे म्हातारपण. तर, क्षितिजावर विविध रंगांची उधळण करत उल्हासित करणारा संध्याछायेचा खेळ म्हणजे वृद्धत्व. दुसऱ्याच्या आधारावर जगणारी वेल म्हणजे म्हातारपण. तर, शतकानुशतक आसरा देणारा - वटवृक्ष म्हणजे वृद्धत्व. सतत काही ना काही मागतं, ते म्हातारपण आणि सदैव देण्यासाठी उत्सुक असतं, ते वृद्धत्व.

          वृद्ध या शब्दाचा शब्दकोशीय अर्थ आहे, पूर्ण विकास पावलेला. अश्या अनेक पूर्ण विकास पावलेल्या व्यक्ती माझ्या आसपास आहेत. वयाच्या सत्तरीत विविध समाजोपयोगी उपक्रम करणारे सामंत दांपत्य. वयाच्या पंचाहत्तरीत भरतनाट्यम शिकणाऱ्या सुजाता महाजन. तंत्रज्ञानाला आपलंसं करून आपल्यासारख्या ज्येष्ठच नव्हे तर आपल्यापेक्षा वयाने लहान असणाऱ्या साहित्य प्रेमींना देखील एकत्र आणणारे, नानासाहेब सहस्त्रबुद्धे. वयाच्या 75 व्या वर्षी पहिल्यांदा हातात कुंचला घेऊन चित्र रेखाटनाला सुरुवात करणाऱ्या सुप्रिया घाणेकर. ही अगदी जवळची उदाहरण. वयाच्या 85 व्या वर्षी चित्रपटात तरुणाच्या उत्साहाने काम करणारा अमिताभ काय किंवा मॅरेथॉन मध्ये धावणारे अनेक अनामिक भीष्माचार्य काय? सगळेच भारावून टाकणारे. यांना पाहिलं की वाटतं, वृद्ध हा शब्द समृद्ध या शब्दाचा पर्यायवाची शब्द असायला हवा. 

          अर्थात भूतकाळ (बाल्य आणि काहींचे तारुण्य) आपल्या हातात नाही. पण, भविष्यकाळ नक्कीच आपल्या हातात आहे, ज्याचा मार्ग वर्तमानातून जातो. आता हे सगळं वाचल्यावर तुम्हीच ठरवा, तुम्हाला काय व्हायचंय. आयुष्यभराच्या अनुभवाचा प्रकाश असून देखील त्यात चाचपडणारा एक मूकबधिर अंध म्हातारा की, स्वानुभवातून अतिशय पराकाष्ठेने आपल्या ज्ञानाचा इवलासा दिवा पेटवून आपला आसपास उजळवून टाकणारा वृद्ध. मी मात्र ठरवलं आहे. आपण समृद्ध व्हायचंय... वृद्ध व्हायचंय. ज्ञानवृद्ध, कार्यवृद्ध. 

- सागर रानडे